Türkiye ve NATO

 

Türkiye ve NATO

Yusuf Köse

7-8 Temmuz 2026‘da Ankara’da yapılan NATO 36. Toplantısı, sözde „demokrasi savunucusu“ ülke liderlerinin gözleri önünde, büyük baskı, yasak ve gözaltılar eşliğinde gerçekleştirildi. a işçi sınıfını ve ezilen halkları manipüle etmek için bütün ikiyüzlülüklerini sergilediler.

Türkiye Şubat 1952 yılında NATO’ya üye oldu. Anti-Komünist temelde emperyalist bir savaş örgütü olarak kurulan NATO’ya kuruluşundan beri anti-Komünizmi bayrak edinmiş Türk devletinin ve özellikle de komşusu SSCB’nin bütün devrimci haşmetiyle varlığı devam ederken, üye olmaması eşyanın tabiyatına aykırı olurdu. O dönemin yarı-sömürgesi Türk burjuvazisi de, komünizme karşı kendine bir koruyucu, ABD emperyalizmi de kendisi için Kore’de 23 cente mal olan asker buldu.¹

Ankara’da yapılan NATO toplanatısında Türk devleti, 74 yılın öncesinden çok farklı bir durumdadır. Ne yazık ki, bazı değerlendirmeler, bu farkı hiç dikkate almadan, „uşak“ edebiyatını tekrarlamaya devam ediyorlar. Nedense, aynı „uşak“ değerlendirmelerini, ABD karşısında AB’nin adeta „yalvaran“ tutumuna, uygun bulmuyorlar. Diğer yandan dünün „uşaklık“ ile Türk tekeleci burjuvazinin bugünkü „uşaklığı“ arasında nitelik bir fark var. Bu fark gözardı ediliyor. Eşitsiz gelişmiş emperyalistler arası ilişki tek yanlı olarak değerlendiriliyor, Türk devletinin emperyalist niteliği gözardı edilerek, işçi sınıfı ve emekçilere yanlış bir aktarım yapılıyor. Her şeyden önce de, emperyalizmin ekonomik özü ve kapitalizmin bir üst aşaması olduğu gerçeğini inkara varan saptamalar yapılıyor. Ve emperyalist güçler arasındaki ilişkiyi belirleyenin sahip olunan sermaye ile doğru orantılı olduğu unutuluyor.

Türkiye emperyalist bir ülkedir. Bu nedenlede bugüne kadar izlediği iki emperyalist kamp arasındaki çelişmelerden yaralanarak büyüme ve yayılma taktiğini, şimdilik daha fazla tek yanlı olarak NATO’dan yana çevirmiş gibi „gözüküyor.“ Buna rağmen, iki kamp arasındaki çelişmelerden yaralanma taktiğini esasta terk etmediği gibi, kendi emperyalist çıkarları ne ile örtüşüyorsa ona göre hareket etme kabiliyetini de korumaya devam ediyor.

„Kürt sorunundan“ dolayı, AB ve ABD’ye „kızgın“ olan Türk devletinin bu konuda „kızgın“ olmasının koşulları kalkmıştır. Öcalan örgütü tasfiye ederken, Türk devletinin isteği doğrultusunda, ABD’de Öcalan'ın yardımıyla Rojava’yı kolayca „tasfiye“ etmiştir. Burada kazanan ve yayılmacılığı genişleyen emperyalist Türk devleti olmuştur.

Türk devletini dıştalamaya çalışan ve bir çok alanda (Akdeniz gaz havzası, Kıbrıs, Balkan ülkelerinde yayılmacılık vb. gibi) çelişmeleri olan AB, özellikle Ukrayna savaşının başlamasıyla Türk devletine daha fazla ihtiyaçları olduğunu hatırladılar. Emperyalist AB’nin emperyalist Türk devletini yanına çekmek istemleri, Trump’ın AB ile arasını açmasından sonra daha da arttı. Çünkü AB, Rusya’yı kendisi için „varoluşsal“ bir tehdit olarak değerlendiriyor.² Ayrıca, Türkiye’nin AB ve ABD ile arasındaki çelişme, Rusya ve Çin ile olan çelişmelerden daha fazladır.

AB ile ABD arasındaki çelişmeler, faşist Trump’ın „herkes beni seviyor“ demesine bakmamalı. Aralarındaki ilişki, esasta, birbirini „bir kaşık suda boğacak“ niteliktedir.

ABD’nin AB’ye karşı tavrı, bu ülkeledeki askerlerinin bir kısmını çekmesi ve kalanları da „çekerim“ diyerek tehdit etmesi, Görland isteğini devamlı yinelemesi, AB burjuvazisinin „güvenlik açığı“ ile karşı karşıya bıraktı. İşte, Türk devleti „ABD olmazsa güvenliğinizi biz sağlarız“ diye öne çıkması, Dış işleri Bakanı Hakan Fidan’ın ağzından uluslararası resmi toplantılarda bunu sıkça dile getirmesi, Türk devletinin neye soyunduğunun da açık bir göstergesidir. Rusya karşısında „güvenlik“ konusunda „sıkışmış“ Avrupa’nın koruyucu-jandarma rolünü üstlenmek istiyor.³ Bu durum, Türk tekelci burjuvazisinin çıkarları ile örtüşen ve hatta onu geliştirici bir işleve de sahiptir. Kar oranı azalan sermayenin, yoğunlaşma ve yayılma eğlimi ile doğru orantılı olduğu gibi, savaş sanayi üzerinden sermayeyi büyütme amaçlıdır.

Türk devletinin NATO’dan çıkma gibi bir tavrı ve niyeti bugüne kadar olmadı. Tersine, bu çelişmeli birliktelik, Türk burjuvazisini güçlendirici bir koruma sağladı. Ve en önemlisi; Türk sermayesinin dış yatırımlarının en az %60‘ı Avrupa ülkeleri içindedir. İkincisi, NATO, Türk burjuvazisinin bölgesel yayılmacılığı için bir kaldıraç ve arka bir güçtür. Ve asgari düzeyde de olsa emperyalistler arası çatışma ve çelişmelede bir güvenlik şemsiyesi olarak görmektedir.

Ankara’daki NATO toplantısında ABD ve Türkiye’nin sıkı „birlik“ görüntüleri vermeleri, AB’ye bir „gözdağı“ niteliğini de taşımasının yanında, Trump ve Erdoğan’ın faşist karakterlerinin her yönüyle uyuşmasıyla ilgisi vardır. Bu tür görüntü ve çıkışlar, ABD’nin AB’yi sıkıştırma ve kendi isteği doğrultusuna getirme siyasi şovları olarak da okunabilir. Ancak bu „sıkı dostluk görüntülerine“ karşın, ABD’nin F-35 kararı olduğu yerde duruyor. „Kaan“ motorlarının gelip gelmeyeceği de belli değil. Yani, iki emperyalist ülkelerin çıkarlarının bütünüyle uyuştuğu söylenemez.

Faşist Erdoğan rejminin, NATO toplantısını bir şova dönüştürmesi de, esas olarak içerde kitleler nezdinde kaybettiği „gücü“ yeniden elde etme şovları olarak öne çıktı. Tüm faşist yöneticiler içi boş bu tür siyasi şovları bayılırlar. Erdoğan yönetimi içerde kitleler nezdinde kaybettiği „güveni“, dış destekle sağlamaya çalışıyor ve bu tür uluslararsı olanakları kendi siyasal iktidarını güçlendirmenin bir aracı gördüğü de açıktır. Ayrıca, emperyalist ABD ve AB’nin Erdoğan rejminin desteklemesi ve hatta „müşfik monarşi“ yönetimlerini önermeleri, emperyalizmin siyasal gericilik karakteri ile uyum içindedir. Gelinen aşamada, tekelci burjuvaziden „demokrasi“ beklemek saflıktan öte aptallıktır. Mümkün olsa hepsi, Körfez ülkelerinin yönetim biçimini alacaklar. Böylece, „işçi direnişi“ , „demokratik haklar“ vb. gibi ulluslararası sermayeye ters gelen semaye birikimini zorlaştırıcı “sıkıntılardan” kurtulmuş olcaklar. Sermaye aynen böyle düşünüyor. Ancak asla kurtulamayacakları da bir gerçektir.

F-35‘lerin Türk devleti üzerinde demoklesin kılıcı gibi salandırılmasının -özellikle Suriye’deki yönetim değişikliğinden sonra- esas nedenlerinin başında İsrail’in güvenliği ile ilgili doğrudan bağlantılıdır. Çünkü İsrail ve Türkiye, bölgede çıkarları ortaklaşmayan yayılmacı, çatışmacı, işgalci ve saldırgan faşist yönetimli emperyalist ülkelerdir. İki emperyalist ülkede, Suriye’den (Somaliland özgülünde) Somaliye kadar çıkar çatışması içindedir. Kullanılmayan S-400‘ler, F-35‘lerin verilmeme nedeni olmaktan çoktan çıktı. Diğer yandan, Yunanistan’ın da F-35‘lerin Türkiye’ye verilmemesinde direttikleri bir gerçektir. Ayrıca, Yunanistan ve İsrail bir çok konuda birlikte hareket etmekte, enerji ve savunma konularında birçok anlaşmaları vardır. Ve bu iki ülkede (AB'de dahil) Türk devletinin „mavi vatan“ projesinin karşısında duruyorlar.

Rusya ve Çin’e karşı „güçlü NATO“ görüntüsü verenler, içten içe birbirinin de kuyusunu kazamaya devam ediyorlar. NATO toplnatısında ABD Çin’i düşünürken, AB ise Rusya’yı düşünmeye devam etti. Çünkü AB Rusya ile ABD ise Çin ile bir savaşı kaçınılmaz görüyor ve buna göre hazırlanıyorlar. Emperyalist paylaşımda, savaş dışında diğer seçenekler bitirilmiş durumdadır. Her iki emperyalist kampta savaş öncesi saflaşmaları, hesaplaşmaları (Ukrayna ve İran savaşı örneğinde olduğu gibi) hazırlıkları hızla yapma evresi içine girmişlerdir. Ancak, ABD-AB arasındaki çelişmeler, Batı emperyalist cephesini zayıflatan bir öğe olarak durmaktadır. AB'nin bütün çekincesi ABD'nin kendilerini “yalnız” bırakmasıdır.

Ve 3. emperyalist savaşın koşulları her geçen gün artmaya devam ediyor. Emperyalist burjuvazi, işçi sınıfı ve emekçilerin kaynaklarını silahlanmaya aktarmak için, baskı ve sömürüyü ağırlaştırarak ve faşizmi güçlendirek cevap vermeye çalışıyor.

Buna karşın uluslararası işçi sınıfı ve emekçilerinin mücadelesi gelişme evresi içine girmiştir. Yeni bir emperyalist savaşın yeni devrimlerin yaratmasının koşullarını yaratmasıda büyük bir olasılıktır. Çünkü kitlelerin kapitalizme karşı güvensizliği oldukça artmıştır ve artmaya devam etmektedir.

Türk devletinin Rusya ile ilişkilerinin zayıflaması, Rusya’nın Ortadoğu’da özellikle de Suriye’de güç kaybetmesiyle doğrudan ilişkisi vardır. Türk devleti Rusya ile bir çok alanda karşı karşıya gelmiye başlamıştır. Kafkasya, Ukrayna, Libya ve Afrika Sahel bölgesi⁴ bu çelişmelerin başında gelmektedir.

Rusya ile „iyi ilişkiler“ sürdürmesinin de esas nedeni Suriye sorunuydu. Türk devleti, Rusya’dan, orada istediğini aldı. Suriye’nin önemli bir bölümünü işgal ederken, daha sonra ise ülke yönetiminin HTŞ gibi faşist-dinci bir örgüte devri ile Türk devleti umduğundan fazlasını elde etti ve güçlü bir Kürt özerk bölgesinin oluşmasına izin vermedi.

Sonuç olarak, NATO toplantısına gelen sermaye ve savaş baronlarının siyasal temsilcileri „rahat etsin“ diye, halk tam bir ablukaya alındı. Bütün gösteri ve yürüyüşler yasaklandı. Yoğun gözaltılar yapıldı. Ama tüm bunlara karşın, protestolar durmadı. Bir çok şehirde kan emici emperyalistler protsto edildi. İşçi sınıfı ve emekçiler; maviye boyanmış kanlı NATO brandaları arkasında, kitlelerin öfkesini ve yoksulluğunu ve NATO’nun bir savaş örgütü olduğunun gizlenmesine izin vermedi! 23. 07.2026

1Kore savaşı sırasında ABD Dışişleri Bakanı John Foster Dulles: „En ucuz askeri Türkiye’den temin ediyoruz, bir Türk askerinin maliyeti 23 cent.“ www.evrensel.net/haber/152003/23-centlik-askeri-unuttular 28.06.2004

2www.cer.eu/publications/archive/policy-brief/2026-eu-and-türkiye-can-shared-threats-overcome-mutual-suspicion

3H. Fidan’ın 7 temmuz-2026‘da Dışişleri Baknalığı Stratejik Araştırmalar Mekezi (SAM) ve Chatham’ın ortak düzenlediği toplantıdaki konuşması.

4Bkz. https://africanperceptions.org/fr/2026/06/lexpansion-turque-au-sahel-africain-comment-le-mali-est-devenu-la-porte-dentree-dankara-vers-un-nouvel-ordre-securitaire/