Kapitalizmde İşgününün Uzatılması

 Doruk Maden İşçileri Direnişinden 

 

Kapitalizmde İşgününün Uzatılması

                                                    „İşgününün ölçüsüz bir şekilde uzatılması

modern sanayiye özgü bir ürün olarak ortaya çıkar.“ Marx

Sermayenin yoğunlaşması artıkça her yönlü saldırganlığı ve sömürü oranı da artar. Kapitalist-emperyalist sistemin işçi sınıfı ve doğa üzerindeki aşırı baskısı ve aşırı sömürüsü, sermayenin birikimi ve merkezileşmesiyle doğru orantılıdır. Üretim sürecinin yüksek düzeyde makineleşmesi, yapay zeka, robot ve genel anlamda dijital üretim artıkça, en modern teknolojik üretimi yapan sermaye kesmi en saldırgan durumdadır. Yani, üretimin son modern teknoloji ile yapılması, sermayenin saldırganlığını azaltmaz, tersine artırır ve sermayeninin birikim ve merkezileşmesinin büyüklüğü oranında da vahşileşir. Bu da kaçınılmaz olarak işçi sınıfı ile burjuvazi arasındaki çelişmeleri keskinleştirir ve iki sınıf arasındaki mücadeleyi sertleştirir.

Günümüz teknoloji tekellerinin hemen hepsinin açıktan faşizmi desteklemeleri, faşist partilerin iktidara gelmeleri için tüm ağırlıklarını ortaya koymaları, sermayenin doğrudan işçi sınıfı sömürüsü üzerine oluşmasından kaynaklı olduğu gibi, bu tekellerin aşırı sermaye birikimi ve sermayenin merkezileştiği odakların başında gelmesinden kaynaklanıyor. O işçi sınıfını aşırı sümürdüğü gibi, doğayı da aşırı sömürür. Sermayenin birikim ve merkezileşmesinin gelişmesi, artması, işçi sınıfı haklarının yok edilmesiyle doğru orantılı gider.

Bunu 2000‘li yılların başından beri daha net olarak görebiliyoruz. Çünkü bu süreç kapitalist-emperyalist sistemin daha hızlı geliştiği bir evre olarak karşımıza çıktı. Özellikle 1980‘lerin ortalarından itibaren başlayan özelleştirmeler, uluslararası sermayenin merkezileşmesinin geliştirdi ve üretimin uluaslararasılaşmasını yagınlaştırarak esas hale getirdi.

Artı-değeri artırmak için en son teknolojilerin üretim sürecine sokulma eğilimi eksilmez. Kapitalist açısından bu mutlaktır. Kapitalist, aşırı rekabet nedeniyle olsa (kar oranını düşürme olasılığına karşın) son teknolojiyi üretim sürecine sokar. Makinenin görevi, işçinin artı-değer üretimini artırmak amaçlıdır. Makineleşme artıkça istihdam azalır. İstihdamın azalması, mutlak artı-değeri düşürür. Çünkü makineler artı-değer üretmez. Artı-değeri, yani, sermayeyi sermaye yapan işçiden gasp edilen artı-değerdir. Kapitalist, topluma faydalı olmak için üretim yapmaz, o, aşırı meta üretimini aşırı sermaye birikimi için, Marx’ın deyimiyle, artı-değer üretimini hedefler.

Kapitalist üretim artı-değer üretimidir. Aşırı artı-değer üretimini koşullamayan ve bunu esas almayan hiçbir kapitalist olamaz. Çünkü sermaye artı-değerin birikimidir.

Kapitalist, mutlak artı-değer elede etmek ve artırmak için sürekli olarak işçinin çalışma süresini uzatma eğlimindedir. Beklenenin tersine, üretim sürecinde makineleşme (örneğin üretim sürecinin daha fazla dijitalleşmes -yapay zeka, robot vb.) artıkça kapitalist işgünün uzatmaya gider.

Kapitalizmin şafağında işgünü oldukça uzundu. 10, 12, 16 saat ve hatta 18 saate kadar uzatılıyordu. Ancak, işçi sınıfının mücadelesi sonucu bu geriletildi ve genel olarak 8 saate indirildi. Ne var ki, kapitalist „fazla mesasi“ adı altında yinede günümüze kadar çalışma saatlerini uzatmaktan geri kalmadı. Bazı yerlerde mesai zorunlu hale getirdiler. Oysa her uzun çalışma, mutlak artı-değeri artırma amaçlıdır.

Günümüzde kapitalist üretimin teknik süreci daha da gelişti. Yüksek düzeydeki teknolojik gelişmeler kapitalist üretim sürecinin içinde yer alıyor. Zaten hiç bir kapitalist, aşırı rekabet nedeniyle bu üretim sürecinin dışında kalamaz, kalanlar yutulur. Makineleşme artıkça, üretim süreci içindeki sermayenin değişen bölmü (istihdam) azalırken, değişmeyen (üretim makinaları vb.) bölümü artar. Bu sermaye yoğun üretimdir. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak sermaye yoğun üretim artmıştır. Sermayenin değişmeyen bölümünün artması ve değişen bölümünün azalması, kar oranında düşüşe neden olur. Bu, kapitalisti, işçiyi daha uzun çalıştırarak daha fazla artı-değer elde ederek, kar oranını yükseltme eğilimi içine iter.

Kapitalistin işçi sınıfına yönelik saldırısı eksik olmaz. Her fırsatta işçi sınıfının haklarını hasp etmek için yasal ve yasal olmayan baskılar uygular. Örneğin kapitalistin esas hedeflerinden biri işçinin ücretini sürekli aşağı çekmekse, ikincisi, işçinin çalışma gününü uzatmaktır.

Ne var ki, işçi ile kapitalist arasındaki, işgünü konusundaki mücadele bitmiş değildir. İşçi sınıfı, özellikle 2. emperyalist savaştan sonra işçi haklarını mücadele ederek daha da yükseltmiştir. Ancak, 1980‘lerden sonra bu giderek gerilemiş ve işçiler bir çok haklarını kaybetmişler ve kaybetmeye devam ediyorlar.

İşçiler, gelişmiş kapitalist ülkelerde haftada 5 gün ve 40 saat çalışma hakkını elde ederken, bazı işyerlerinde haftalık 35 saatlik çalışma haklarını kazanmışlardı. Almanya bunlardan birisidir. Almanya’daki büyük tekellerin (örneğin otomobil tekellerinin fabrikalarında) fabrikalarında haftada 5 gün ve 35 saat çalışma hakkı vardı. Buna karşın Alman Metal İşçileri Sendikası (IG Metal), haftalık çalışma süresini 30 saate indirilmesini istiyordu, birkaç yıl öncesine kadar. Şimdi ise tekeller çalışma süresini 10-12 saate çıkarılmasını istiyor. Mümkün olsa, tekeller, işçilere 8 saatlik uyuma zamanı bile bırakmayacaktır.

Üretim sürecinin aşırı makineleşmesi, çalışma işgününü kısaltması gerekirken (bu ancak ve ancak sosyalist bir toplumda olasıdır), tersine, kapitalist sistemde, teknoloji geliştikçe işgünün uzatılıyor. Örneğin bazı revizyonistlerin „sosyalist“ olarak değerlendirdiği sosyal emperyalist Çin’de çalışma süresi 12 (sabah dokuz akşam dokuz) saattir. Yani, dünyada en uzun işgününe sahip olan ülkelerin başında gelir. AB ülkelerinin çoğunda işgünü süresi 12-13 saate kadar çıkarılmıştır. Bunların başında, hollanda, Danimarka, İrlanda, İsveç, Yunanistan vd. gelmektedir. Türkiye’de ise resmi olarak işgünü süresi 9 saat (haftada 45 saat)¹ olmasına karşın, çoğu işyerlerinin buna uymadığı ve işçileri 12 saati aşan bir süre çalıştırdıkları sık sık basında haber olmaktadır. Ayrıca, „fazla mesai“ adı altında çalışma günün 11-12 saate çıktığı biliniyor.

Bazı liberal ve küçük burjuva sol anlayışlar, „yapay zeka“ çıktı ve işçilere gerek kalmadı gibi anlayışları ileri sürebiliyorlar. Oysa, burjuvazi, yüksek teknolojik gelişmelere sahip olmasına karşı, işçiyi bir işgününde daha uzun süre çalıştırmak için işçi sınıfı üzerindeki baskıyı artırmaya çalışıyor. Yapay Zeka (YZ), yani üretim sürecinin dijitalleşmesi, işçinin bütünüyle üretim sürecinin dışına itilmesi, kapitalist sistemde olası değildir. Burjuvazi üretimi artı-değer (sermaye birikimi) için yapar. Artı-değeri ise makineler değil, canlı emek, yani işçi üretir. ² Kapitalist sistenm de, özellikle günümüzde yoğun işçsizliğin olması, büyük tekellerin -dönem dönem- binlerce işçiyi işten atması, bugüne özgü olmayıp, kapitalizmin tarihi boyunca bu tür süreçler yaşanmıştır. Aşırı sermaye birikimi aynı zamanda aşırı işsizliği (aşırı yedek sanayi ordusunu) koşullar. Örneğin bütün dünyada özelleştirmelerin yoğunlaştığı süreçte de böyleydi. Bütün ülkelerde yüzbinlerce işçi, anında yedek sanayi orsusu üyeleri arasına katılmıştı. Ayrıca, işsizlik olmadan sermaye birikimi olamaz.

Buna rağmen toplmada çalışan sayısında bir artış vardır. Üretim sürecinde makineleşmenin artışı, nispi olarak işççi sayısını azaltmasına karşın, tersine, mutlak bir şekilde işçi sayısında bir artış vardır. Sermayenin birikimi ve merkezileşmesindeki artış ile işçi sayısının artışı aynı oranda olmaz. Birincisinin artışı daha fazladır. Bu da işçi sınıfının nispi olarak azalmasının bir işaretidir. Ancak, kapitalist sistemde şu bir kuraldır: Sermayenin artışı işçi sınıfının atışını koşullar. Yoğun işten çıkarmalara rağmen, günümüz bütün istatistikleri bunu doğrular.³ İşçi sayısı (istihdam) mutlak bir şekilde artmaktadır.

Genelde çalışan sayısında azalma gibi görünen şey, sermayenin işçi sınıfına yönelik saldırılarının başında gelen sendikasızlaştırma, sosyal haklardan yoğun kısıtlama vb. gibi işçi sınıfını görünmez kılma, örgütlü mücadelesinin engelleme girişimleridir. Buna rağmen, işçi sınıfının genel anlmada mücadelesi de yükselmektedir. Bu yoğun saldırılar karşısında işçi sınıfının susmasını beklemek, emek sermaye arasındaki çelişemnin niteliğini ve diyalektiğini tam olarak ne olduğunu anlamamaktan kaynaklanmaktadır. Bu küçük burjuva umutsuzluğunu derinelştiren olgulardan birisidir. Buna karşı da mücadele edilmelidir. 28-09-2026

***

1www.cbsgb.gov.tr/50-soruda-iş-kanununda-çalışma-süreleri-pdf

2Bkz. Yusuf Köse, Dijitalleşme: İşçinin Üretim Sürecinin Denetleyicisi ve Düzenleyicisi Olacağı Tarih, Nisan Yayımcılık 2023.

3www.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN Ayrıca bkz. www.ilostat.ilo.org

Berlin'deki Eeyalet Seçimi Üzerine

 

 

 

Berlin'deki Eeyalet Seçimi Üzerine 

 

 

Alman başkentinde Sol Parti (Die Linke) liderliğindeki bir hükümete karşı yürütülen antikomünist karalama kampanyası¹

Berlin'deki sandık merkezlerinin kapıları henüz kapanmış, televizyon ekranlarındaki geçici sonuçları gösteren renkli grafikler sürekli değişmeye devam ederken; Berlin seçimlerinin galibi Elif Eralp ve partisi Sol Parti'ye (Die Linke) karşı histerik bir antikomünist kampanya çoktan başlamıştı.

Tekeller ve Federal Hükümet için, Sol Parti'den (Die LINKE) bir Yönetici Belediye Başkanı, saldırılarını hayata geçirme yolunda bir engel teşkil ediyor. Die LINKE; net bir faşizm karşıtı duruş ve birçok ilerici taleple, tekellerin ve devletin saldırılarına karşı yürütülen mücadele temelinde Berlin Eyalet Meclisi seçimlerini kazandı.

MLPD, partinin reformist yanılsamalarına dair temel görüş ayrılıklarına rağmen —özellikle faşist tehlikeye karşı işbirliği gerekliliği nedeniyle— eleştirel bir tutumla Die LINKE'ye oy verilmesi çağrısında bulundu. Seçim kampanyasının temel konularından biri, gayrimenkul şirketlerinin yol açtığı aşırı kira vurgununa karşı mücadeleydi. Halkın büyük bir kesimi, özellikle de gençler ve emekliler bu durumdan muzdarip. Die LINKE oyların yüzde 25,7'sini aldı (CDU 18,8; SPD 12,1; Yeşiller 14,3; AfD 16,3; FDP 2,5; BSW 4,7).

Hükümet kurulumu için Yeşiller ve SPD ile bir koalisyon mümkün görünüyor. Elif Eralp, Berlin'in Yönetici Belediye Başkanı olabilir. Hem de tam da emperyalist Almanya'nın başkentinde; Federal Başbakanlık ve Reichstag'ın yanı başında! Bu durumun, halen görevde olan Federal Şansölye ve CDU Genel Başkanı Friedrich Merz'in tansiyonunu yükseltmesi şaşırtıcı değil. Zira partisi, Mecklenburg-Vorpommern'de yüzde 4,9'da kalarak, bizzat kendisinin ve benzerlerinin her fırsatta savunduğu yüzde 5 barajına takıldı. 

 

Tekel birlikleri BDI ve BDA, Federal Hükümet'e sosyal kazanımlara yönelik topyekün saldırıyı tüm sertliğiyle hayata geçirmesi için baskı yapıyor. Dünkü gelişmelerin onlara büyük bir korku ve endişe yaşattığı muhakkak! 175.000 işçi şu mesajı net bir şekilde verdi: 63 yaşında emekliliğe dokunmayın! Haftalık 35 saatlik çalışma süresine dokunmayın! Ve bununla da yetinmeyeceklerini gösterdiler. Merz-Klingbeil hükümeti sarsılmış durumda. 

 

Agresif antikomünist kampanya Seçim gecesinden bu yana birçok burjuva medya organı, antikomünist kışkırtmalarla dolu. Örneğin bugün *Süddeutsche Zeitung* gazetesinde, AfD ile Sol Parti'nin (DIE LINKE) "giderek birbirine benzediği" iddia ediliyor. Hayır; bu, ucuz bir "sağ eşittir sol" teorisidir. Seçim gecesi AfD'li Weidel'in nasıl ağzından köpükler saçarak antikomünist söylemlerde bulunduğuna, kamulaştırmalara ve her türlü sosyalizm fikrine karşı nasıl kışkırtıcılık yaptığına tanık olanlar, bu suçlamanın ne denli saçma olduğunu görebilirler. Özellikle faşizm karşıtı mücadele alanında sol eğilim güç kazanmıştır.

Kampanyanın tehlikeli antikomünist "mantığını", Axel Springer yayınevinin kışkırtıcı yazarlarından Ulf Poschardt veciz bir şekilde özetledi. Poschardt şöyle dedi: "Herkes 1933'ten korkuyor. Asıl tehlike 1949'dur: Yani GDR'nin (Doğu Almanya) geri dönüşü." Bu, tarihin en vahim şekilde çarpıtılmasıdır: Hitler faşizmi milyonlarca Yahudiyi katletmiş, işçi hareketine karşı açık bir terör estirmiş ve İkinci Dünya Savaşı'nı başlatmıştır. GDR'nin kuruluş döneminde ise tutarlı bir Nazilerden arındırma süreci yürütülmüş, tekellerin gücü kırılmış ve sosyalizme doğru adımlar atılmıştır. İkincisinden (sosyalizmden) birincisinden (faşizmden) daha fazla korkan kişi, bizzat karanlık ve gerici düşünceleri savunuyor demektir.

Bu süreçte, Sol Parti liderliğindeki bir Berlin hükümetine karşı çıkanlar, gerici bir silah olarak antisemitizm suçlamasına başvuruyorlar. Yahudiler Merkez Konseyi Başkanı Josef Schuster, Elif Eralp'e karşı kışkırtıcılık yapanların başında yer alıyor: Schuster'in Pazar günü yayınladığı açıklamada, "Seçim kampanyası sahnesinde açıkça insanların ölümünün talep edildiği bir partinin seçimden zaferle çıkması beni derinden endişelendiriyor" ifadeleri yer aldı. Schuster bu iddiayı öne sürmek için olayların bağlamını tamamen çarpıtmak zorunda kaldı. Kutlanan şey Filistin'in kurtuluş mücadelesiydi; buna, uluslararası hukuk çerçevesinde meşruiyeti bulunan, İsrail ordusuyla girilen askeri çatışmalar da dahildi.

Büyük ölçüde faşist unsurların nüfuz ettiği ve önemli bir kesiminin Gazze'deki on binlerce Filistinlinin katledilmesini kutladığı bir ordu. Sayın Schuster ve aynı koroya katılan herkes; Yahudilerin ve bilhassa Filistinlilerin yaşamına yönelik tehlike Sol Parti'den (Die Linke) gelmiyor. Bu tehlike —ki sadece bir tehlike olmanın çok ötesindedir— Filistin halkını adeta yok etmek isteyen faşist İsrail hükümetinden kaynaklanıyor. Bilindiği üzere, tarihteki en azılı Yahudi düşmanları Hitler faşistleriydi. İsrail Dışişleri Bakanı, şimdilerde Hitler'i ve Holokost'u kısmen yücelten bir parti olan FPÖ ile yakın ilişkiler kurmuş durumda. Diaspora Bakanı ve Yahudi düşmanlığıyla mücadeleden sorumlu yetkili Amichai Chikli, "aşırı sağa" yönelmeyi kutluyor ve bundan tarihi bir dönüm noktası olarak bahsediyor. Faşistlerle el ele verip Yahudi düşmanlığıyla mücadele etmek mi?

Ibrahim Ibrahim bir "terörist" veya antisemit değildir

Buna rağmen, birçok medya organında —özellikle de Springer basını ve Nius gibi onun türevlerinde— "terör destekçisi" veya "terörist" olarak ağır bir şekilde karalanmaktadır. Sırf Sol Parti'nin (Die Linke) seçim gecesi etkinliğinde bulunması bile, Siyonistler ve diğer gericiler için Sol Parti'nin de yer alacağı bir hükümete karşı histerik uyarılar yapmalarına fırsat sunmuştur: *taz* gazetesinde yer alan ifadelere göre, "Berlin'deki Sol Parti içinde yer alan PFLP dostları, böylece sadece Almanya'daki Yahudilere veya kendi başbakan adaylarına zarar vermekle kalmıyor; aynı zamanda Berlin'de gerçekten bir şeylerin değişmesi umuduyla Pazar günü sol partiye oy veren yüz binlere de ihanet ediyorlar." Öte yandan *Handelsblatt*'ın haberine göre CDU, Sol Parti'nin —ve bu bağlamda Ibrahim Ibrahim'in de dahil olduğu— "terörist çevrelerle" olan ilişkisi gerekçesiyle, Berlin ile artık "güvenlikle ilgili bilgi" paylaşılmamasını talep ediyor.

PFLP, Filistin'deki en büyük ikinci seküler kurtuluş örgütüdür. Örgüt, her türlü ırkçılıkta olduğu gibi antisemizme de karşı çıkmakta ve proleter enternasyonalizm ilkesini savunmaktadır. Hamas veya 'Cihad' gibi İslamcı kisveye bürünmüş faşist gruplarla asla bir tutulamaz; ayrıca yürüttüğü kurtuluş mücadelesinde İsrail devletinin var olma hakkına da saygı duymaktadır. Filistin Demokratik Komitesi Başkanı olan Ibrahim Ibrahim, Yahudi yaşamının korunması ile Filistin'in özgürlük mücadelesine tam destek verilmesi arasında kendisi açısından hiçbir çelişki bulunmadığını açıkça ifade etmiştir. Yakın tarihli bir açıklamasında şunları ifade etti: "Filistinlilerin, baskı altındaki diğer tüm uluslar gibi, soykırıma ve on yıllardır süren işgale karşı direnme hakkı vardır. İsrail işgaline karşı yürüttüğümüz direnişin, her yerde yansıtıldığı şekliyle antisemitizm veya terörizmle hiçbir ilgisi yoktur. Biz herkesi kapsayan bir devlet için; Filistinlilerin, Hristiyanların ve Yahudilerin bir arada yaşadığı sosyalist bir devlet için mücadele ediyoruz. Bu nedenle gözümüzün korkutulmasına izin vermeyeceğiz; direnişi sokaklara taşımaya ve örneğin 27 Eylül'de Gazze'deki El-Avda Hastanesi'nin yeniden inşası amacıyla düzenlenen etkinliklerde olduğu gibi dayanışmayı yaşatmaya devam edeceğiz."

Filistin halkının kurtuluş mücadelesi "terörizm" değildir. Aksine, faşist Netanyahu hükümetinin yürüttüğü şey devlet terörüdür. MLPD, İbrahim İbrahim ile dayanışma içindedir ve ona yönelik kışkırtıcı kampanyaları kesin bir dille reddetmektedir. Ancak, Sol Parti (Die Linke) milletvekili Ferat Koçak'ın, bu karalama kampanyasına tepki olarak İbrahim İbrahim hakkında toptancı bir yaklaşımla "Söz konusu şahsın şiddeti veya terörü yücelten ifadelerinden açıkça mesafe koyuyorum" demesini de eleştiriyoruz. Koçak böylece, antikomünistlerin yönelttiği iftiraları bizzat İbrahim İbrahim'e de toptan isnat etmiş olmaktadır. Filistin dayanışma hareketi içinde aynı zamanda Hamas veya Hizbullah'a nasıl yaklaşılması gerektiğine dair bir tartışma da yürütülmektedir. MLPD, bu dayanışma sürecinde İslamcı-faşist güçlerle yapılacak her türlü işbirliğine karşı çıkmaktadır.

MLPD, antikomünist kirli kampanyaya karşı Sol Parti ile dayanışma içindedir.

MLPD, gerçeği yansıtmayan bir şekilde sürekli olarak "antisemitizm" suçlamasıyla karşı karşıya kalmıştır ve kalmaya devam etmektedir. Partinin bu suçlamalara karşı mücadelede engin bir deneyimi vardır. Daha yakın zamanda Benjamin Weinthal'a karşı önemli bir hukuki zafer kazanmış; böylece Weinthal'ın gelecekte MLPD'nin antisemitik olduğunu iddia etmesi yasaklanmıştır. Sol Parti'ye ve seçim başarısı gösteren temsilcisine yönelik antikomünist karalama kampanyasının derhal sona erdirilmesini talep ediyoruz. Ancak aynı zamanda, Sol Parti siyasetçilerinin zaman zaman yeterli dik duruşu sergilememesini; parti yönetiminin bazı kesimlerinin bu karalama kampanyasının söylemlerini kısmen benimsemesini ve hatta kendi saflarındaki Filistin dayanışması aktivistlerine karşı baskıcı bir tutum takınılmasını da eleştiriyoruz.

1https://www.rf-news.de/2026/kw39/wer-will-hier-auf-teufel-komm-raus-eine-linke-regierung-in-der-hauptstadt-verhindern

Not: Almancadan Türkçeye çeviri, yapay zeka yardımıyla yapılmıştır. 

"Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nın Emperyalist Sistem içindeki Yeri

 

“Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nın Emperyalist Sistem içindeki Yeri

Yusuf Köse

7 Agustos 2026 tarihinde, Suudi Arabistan-SA-, Türkiye ve Pakistan arasında Mekke'de imzalanan anlaşma emperyalist sistem içinde ses getirdi. Bütün emperyalist cepheler, soruna kendi emperyalist çıkarları açısından yanaşarak, “ittifak”ın kime karşı olduğu sorusunu sormaya devam ettiler.

Bu sorunun bu denli “ses” getirmesi ve üzerine her cepheden yorum yapılıp analiz edilmesi, Pakistan ve iki yeni emperyalist ülkenin bir araya gelmesidir. Daha önce (2015) SA öncülüğünde Yemen'de Hüsilere karşı oluşturulan “uluslararası ittifak” olsun, İran savaşı öncesi oluşturulan Pakistan-SA arasındaki ittifak olsun bu denli bir ses getirmemişti. Ya da bu denli ciddiye alınmamıştı. Ancak bu kez, ABD-İsril ve İran arasındaki savaşın içinde böylesi bir ittifakın kurulması ve içinde yeni emperyalist Türkiye'nin de olması sorunun rengini değiştirir oldu.

MOSA, bol sermayeli Suudi Arabistan'ı korumak amaçlı gibi görülmesine karşın, Pakistan ve özellikle de Türkiye'nin emperyalist çıkarlarını da içinde barındırmaktadır. Saldırı altında olan SA'dır. Hüsiler, Irak'taki İran yanlısı gruplar ve İran tarafından saldırıya uğramıştır. İran doğrudan SA'daki ABD üslerini hedef almasnna karşın SA bu saldırıları kendine karşı yapılmış olarak görüyor ve ABD ile birlikte Irak'taki İran yanlısı grupları havadan bombalamaya katıldı. Bölgenin en saldırgan güçlerinden biride yeni emperyalist SA'dır. Yemen'e karşı savaş açtı. Ve “Uluslararası Koalisyon Güçleri” adı altında en az 14 ülkeyle beraber Husiler'e saldırdı ve ancak yenmeyi başaramadı ve tersine Husiler, bu saldırılara rağmen daha da güçlenerek çıktı ve SA geri adım atmak zorunda kaldı. Şimdi ise “Kızıl Denizi Savunma Koalisyonu” oluşturdu.¹

Türkiye saldırgan ve yayılmacı bir ülke. Bunu bütün komşuları da biliyor. Yunanistan ile kuruluşundan beri sorun var ve Kıbrıs'ın yarısını (Kuzey) işgal ve yarı-ilhak etti. Burada büyük bir askeri gücünü hazır bulundurmaktadır. Bu nedenle de Doğu Akdeniz'de hak sahibi olma iddiasını sürdürmeye devam etmektedir. Yayılmacılığı salt Suriye ve Irak ile sınırlı olmayıp, Libya, Somali ve Sudan'a kadar uzanmış durmdadır. Askeri varlığı bu ülkelerin dışında, Katar ve Cubiti'de de vardır. Askeri yayılmacılığın temel dayanakları sermaye yatırımları ve silah ihracatı ise devam etmekte ve her geçen gün büyümektedir.

Türkiye, İsral ile (ağırlıklı olarak) Suriye, Somali ve Doğu Akdeniz'de karşı karşıya gelmiş durumdadır. Her iki yeni emperyalist devlet, birbirini açıktan düşman, yayılmacıl çıkarları önünde birbirlerini engel olarak değerlendiriyor. Bunlar her iki tarafın burjuva basının da sık sık yer alıyor ve birbirinin adımlarını özenle takip ediyorlar. Öne çıkan kapışma noktalarının başında hiç kuşkusuz Suriye ve Somali gelmektedir. Türkiye'nin bölgede en büyük çelişkisi İsrail'ledir. Aynı zamanda, İsrail'in Kıbrıs Cumhuriyeti (Güney Kıbrıs) ve Yunanistan ile askeri ve Doğu Akdeniz'de enerji yatakları üzerindeki anlaşma ve ikili ilişkilerini geliştirmesi, kendini “çevreleme” olarak değerlendiriyor.

Türkiye, Suriye'nin kuzeyini işgal ettiği gibi, şimdiki HTŞ'li hükümeti de kontrolü altında tutmaktadır. Yoğun baskı ve tehditlerle Rojava özerk yönetimini tasfiye etme durumuna getirdi. Öcalan'ı da devreye sokarak, PKK'nın “Kürdistan Özgürlük Hareketi” dediği büyük bir hareketin yönelimini değiştirerek tasfiye etti.

Böylece PKK, Kürt ulusunun ulusal haklarını savunma alanını terk etti ve esasta Türk devletinin istediği siyasal düzleme geldi. Emperyalist Türk devleti PKK'yı (Rojava'da dahil) kendi yayılmacılığının önünde engel görüyordu ve bu engeli şimdilik kaldırmış görülüyor. Koşullu ve kısmi af içeren “Çerçeve Yasası” bunun bir sonucu olarak ortaya çıktı. Nasıl uygulanacağı ise hala bir muamma! Çünkü ortada burjuva hukuku da olsa, gerçek anlamda bir yasa yoktur. Sadece faşist bir keyfiyet vardır.

Türk devletinin Irak'ın Kürt bölgesinde onlarca denebilecek askeri karakolları mevcut. Bir nevi Türkiye'nin kontrolü altında. Ekonomik ve siyasi olarak'da Batı Kürdistan'da etkisini her geçen gün artırmaktadır. Ayrıca Irak hükümeti üzerinde de etkisi var. Basra Fav limanı'ndan başalayıp Mersin Limanı'na ve buradan da Avrupa'ya uzanacak demiryolu ve otoyol'dan oluşan “Kalkınma Yolu Projesi”² ile “ekonomik koridor açma” projesinin sürüdürülmesi, Irak üzerindeki çok yönlü etkisinin artırma planlarının parçası olarak devam etmektedir. Türkiye'nin Irak üzerindeki etkisini artırıcı bu projeye İran karşı çıkmaktadır.

İran ile Türkiye (önceli Osmanlı) arasında 1639 tarihinde imzalanan Kasr-ı Şirin antlaşmasından beri sınırlar değişmediği gibi, aralarında bir savaş da çıkmamıştır. Ancak günümüzde emperyalist sistem içindeki sorunlar daha karmaşık bir duruma geldiğinden bu durumun aynı şekilde sürdürülüp sürüdürülemeyeceği belirsizliğini korumaktadır. Buna rağmen çıkarları uzlaşan değil, çakışan yeni emperyalist güçlerdir. “Dostluk,” emperyalist çıkarların çatışması ve bunun üzerinde çelişmelerin keskinleştiği noktada biter ve sıcak çatışmaya evrilebilir. Şimdilik her iki devlet açısından bu olasılık çok zayıf. İki devlet, uzun yıllardır birbirini doğrudan karşısına almamaya çalışarak “dostluk” ilişkisini sürdürmeyi kendi çıkarlarına daha uygun buluyorlar. Bunun en büyük nedeni iki tarafında, “ulusal sıcaklığını” hiç kaybetmemiş “Kürt Sorunu” olmasından kaynaklanıyor.

Türkiye'nin Mekke Ortak Savunma Anlaşması (MOSA) içinde yer almasının esas nedeni; siyasal etkinliğini artırarak bölgenin “askeri ve ekonomik büyük gücü” olmanın avantajını, bölgesel yayılmacılığını güçlendirmek için kullanma isteğidir. Bu MOSA, Türk tekelci burjuvazisinin yayılmacılığı, silah sanayi üstünlüğünü daha da artırma ve sermaye yatırm alanlarını genişletme çabasının bir ürünü olduğu bir gerçektir. Bunu, bazılarının “Osmanlı hevesi” olarak okumaları, sorunun esas yanını, Türk tekelci burjuvazisinin emperyalist yüzünü görememelerinden kaynaklanıyor. Bu analizcilere bakılırsa, “Türk devleti, basit bir paramiliter bir güç” gibi “başkalarının hesabına çalışıyor.” ve “Asla kendi emperyalist çıkarları yoktur” demeye getiriyorlar. Büyük bir askeri güç, 80 milyarı aşan sermaye yatırımları³, dünyanın 11. silah ihracatcısı ve 1,6 trilyon ABD doları GSYH'a sahip bir tekelci burjuva devletinden söz ediyoruz ve hala işgal ettiği bölgeler var elinde ve bu eğlimini devam ettiriyor..!

Ve MOSA'yı salt ABD'e hizmet amaçlı olarak değerlendirmeler ise, komplo teorisi olarak gözükmektedir. Evet, MOSA, ABD'ye karşı değil. Daha çok SA'nın isteği doğrultusunda İran ve onun etkisi altındaki güçlere (Husiler ve diğer ekesen güçleri) karşı gibi gözükmesine karşın, aynı şekilde İsrail'e de karşıdır. Bu oluşumdan İran'dan daha çok İsrail rahatsız olmuştur. İsrail'in rahatsız olması, Türkiye'nin bu anlaşmanın içinde olmasındandır. Çünkü bu anlaşma, “İbrahim Anlaşmalarını” erteletti ya da onun şimdilik ortadan kalkmasına neden oldu. Bu bağlamda, bu anlaşmadan İsrail'in daha fazla rahatsız olması boşuna değildir.

MOSA, ABD'ye karşı değil, ancak onun bölgedeki zayıflamasının ürünü olduğu açıktır. Bu anlaşma, Rusya ve Çin'e karşı da değildir. Bu ülkelerin en fazla ticari ilişkileri Çin iledir. Özellikle Pakistan'ın Çin ile daha sıkı ekonomik ve askeri hacimlidir. Bu oluşum, şu anda “savunma amaçlı” gözükmekte ya da böyle açıklıyorlar. Anlaşmanın esas detaylarını gizili tutuyorlar. Askeri bir saldırganlığa dönüşüp dönüşmeyeceği belli değil. Operasyonel durumu dönüşme olasılığıl her zaman var. Bu, şimdilik, daha çok İran'ın kendisine değil, İran yanlısı gruplara yönelik olabilir. Bunu daha çok emperyalist ülkeler arası güç dengeleri ve karmaşık ilişkiler yumağı içindeki çelişmelerin keskinleşmesi belirkleyecektir. Ancak, yaklaşan emperyalist savaş tehlikesi içinde, şimdiden nelerin olabileceğinin ayrıntılarını vermek öznelcilik olur.

MA içinde yer alan Pakistan'ın İran ve İsrail ile bir sorunu “şimdilik” yok. İkisi ile de “dost”. Onun esas derdi Hindistan. O da kendini Hindistan'a karş? güçlendirmek amacıyla MOSA içinde yer almıştır. Ancak, Pakistan'da saldırgan bir güçtür. Sık sık Hindistan ve Afganistan ile sınır çatışmalarına ve Hindistan ile Kaşmir sorunundan dolayı çatışma yaşamaktadır. Ve nükler bir güçtür. Bu da ona askeri bir caydırıcılık ve üstünlük sağlıyor. Ancak, Pakistan emperyalist bir ülke değil, ama ona doğru hızla koşmakta olduğu söylenebilir. Pakistan'da, dış ülkelerin yatırımlarının büyüklük sırasına göre; Çin (toplam yatırımların %27'si), İngiltere (%12,9), Hong Kong (%11,3), ABD (%9,3), İsviçre (%5,8) gelmektedir.⁴

MOSA, ABD emperyalizminin artık deniz aşırı ülkelerin güvenliğini sağlayamamasının bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. İran savaşı bunu net olarak göstermiştir. Ve bu gelişme, ABD emperyalizmin genel anlamda gerilemsinin bir sonucudur. Ve yeni emperyalist ülkeler, gerileyen eski emperyalist ülkelerin boşluklarını hızla doldurmaktadır. Emperyalist eşitsiz gelişme yasası gereği, eski büyükler olduğu gibi yerinde kalamaz. Yeniler eskilerin yerini alabilir ve almaya da devam ediyorlar. Bir zamanların “küçük Çin'i” şimdi ABD emperyalizminin en büyük emperyalist rakibi durumuna geldi.

MOSA, bir emperyalist anlşamadır. Ve emperyalist ülkeler arasındaki çelişmeden doğmuş olmasına karşın, uluslararası işçi sınıfına ve ezilen halkalara karşı yapılmış bir anlşamadır ve karşı çıkılmalıdır. Özellikle Türkiyeli komünistlerin, Türk devletinin bu tür emperyalist amaçlı anlaşma ve yayılmacılığına karşı açıktan tavır almaları ve teşhir etmeleri komünist olmanın bir gereğidir. 7.08.2026

1Bu koalisyonun içinde, Türkiye, SA, Pakistan, Somali, Mısır, Sudan, Kuveyt, Katar, Ürdün ve Cubiti var.

2Bu projenin ortakları arasındaki ülkeler: Türkiye, Irak, Katar ve BAE.

3TCMB, Uluslararası Yatırım Pozisyonu İstatistikleri, Mayıs 2026

42024 UNCTAD Raporu