Emperyalizm Üzerine Notalar-9
Emperyalizmin Küçük Burjuva Romantik Analizi: Alt Emperyalizm -3
3d- Brezilya ve Türkiye'nin, Kısa Bir Ekonomi-Politik Karşılaştırılması
RMM'nin anti Marksist-Leninist-Maoist (MLM) teorisinden hareketle, Türkiye'yi “alt emperyalist” olarak değerlendirenlerin, 1965 Brezilya'yası ile günümüz Türkiye'sini de karşılaştırmak gerekiyor. Yukarıda Brezilay'nın 1960'lardan 2002'lere kadar ve son olarak'da 2024'deki sermaye ihraçlarının istatistiklerini verdim. Bugün Brezilya tartışmasız emperyalist bir ülkedir. Ancak dünün Brezilya'sı, saldırgan bir ülke olmasına karşın, istatistiki verilerinde gösterdiği gibi, emperyalist bir ülke değildi.
1965'in Brezilyası ile günümüz Türkiye'si aynı mı?
Dünün Brezilya'sının, herhangi bir ülkeyi askeri işgali, “yarı-sömürge” Somali'si, deniz aşırı ülkelerde askeri üsleri, kalıcı işgali, komşu ülkelere yönelik işgalleri ve her şeyden önce de dış ülkelere sermaye ve silah ihracı yoktu. Brezilya eskiden beri Latin Amerika kıtasının en büyük ekonomisi olmasına karşın, bu kıtanın ülkelerine 1990'dan önce kayde değer bir sermaye ihracı yoktur. 1965-1980 arasında “milyon dolarla” anılacak bir sermaye ihracı ve de yatırımı söz konusu değildi.
Brezilya faşist askeri cuntası, 1965 yılında -ABD’nin de kışkırtması ve desteklemesiyle-, Paraguay’a (burada da faşist askeri cunta yönetimi vardı) saldırdı ve 15 ay sınır çatışmaları yaşandı. Savaşın esas nedeni, Parana (Brezilya, Paraguay, Arjantin’den geçen uzun bir nehir) nehri üzerinde kurulacak baraj meselesiydi. Sonunda iki ülke sınırında "İtaipu Barajı"nı ortak olarak kurdular. (Bugün’de Mısır ve Sudan’ın savaş gerekçesi saydığı, Nil nehri üzerinde Etiyopya’nın baraj inşa etmesi olayı yaşanmaktadır). O günün “kavgalı” Brezilya’sı ve Paraguay’ı, ABD’nin “komünist iktidarı önlemek” gerekçesiyle Dominik Cumhuriyeti’ne saldırısına birlikte katıldılar.1 Latin Amerika ülklerinde ya da başka ülkelerde emperyalizme bağımlı bir çok ülkenin komşularına saldırdığı görülmektedir. Bu tür saldırganlıkları bugün Afrika ülkelerinde yaşanmakatadır. RMM’nin “alt emperyalizm” teorisinin dayandırdığı “askeri saldırganlık ve yoğun işçi sömürüsü” askeri diktatörlük dönemlerinde daha açıktan yapılır. 12 Eylül 1980’de Türkiye’deki faşist askeri cunta sürecinde olduğu gibi...
Günümüz Türkiye'sinin sermaye ihracı toplamda portföy yatırımları ile birlikte 100 milyar doları buldu. TCMB (TC Merkez Bankası) Ödemeler Dengesi istatistiklerine bakıldığında, sadece 2020-2025 yılları arasında Türkiye'de yerleşiklerin yurt dışına çıkardıkları sermaye 100 milyar ABD dolarını aşmış durumdadır.
TCMB'nın bu konudaki tablosunu buraya, olduğu gibi alıyorum.
Kaynak:TCMB “Uluslararası Yatırım Pozisyonu İstatistikleri, Aralık 2025”2
Bu tablo'ya göre doğrudan sermaye yatırımları 2025 yılı sonu itibariyle 75 milyar 197 milyon dolar. Portföy yatırımları ise 6 milyar 394 milyon dolar. Diğer yatırımlar (kredi, mevduat ve ticari alacaklar gibi finansal hareketleri kapsayan ana sermaye kalemi türü) 147 milyar 436 milyon dolar. Nasıl ki yutdışı yerleşiklerin Türkiye'ye doğrudan sermaye yatırımları, portföy yatırımları ve diğer finansal ve finansal olmayan doğrudan yatırımları varsa (2024 yılında bu miktar toplamda; “Ödemeler Dengesi İstatistikleri’ne göre Türkiye’ye 2024’te toplam 70.5 milyar dolarlık dış sermaye girişi gerçekleşirken, yurtiçinde yerleşikler 46.9 milyar dolar çıkarmışlar.”3
Türkiye'li yerleşiklerin gayrimenkul yatırımları dahi 2017 yılında 300 milyon dolar iken 2024 yılında 1,9 milyar dolara çıkmıştır. Türkiye sermayesinin uluslararası niteliğini ve sermayenin akışını, iç içeliğini gösteren olguların en alt seviyesi budur. Bazı anlayışlar, Türkiye’nin toplam dış borcunu öene sürüyor. Ne var ki, Türkiye, dış borcu en az olan ülkeler arasında yer alıyor. Bu rakamlar için DipNot’a bakılabilir.4 Enm büyük emperyalist ülkel olarak bilinen ülkelerin dış boçları, GSYİH’larının bazılarınki üstünde, bazılarınki ise %70’lerin üstündedir. ABD’nin GSYİH’sı (2025) 30 trilyon dolar iken, borcu 39 trilyon doları geçmiştir. Borcun azlığı ya da çokluğu bir ülkenin emperyalist olup olmadığını belirleyen bir kıstas değildir.
Günümüz Türk sermayesi bütünüyle uluslararası emperyalist sermaye ile iç içe geçmiştir.5 Bugünün Brezilya'sı da aynı durumdadır. Ama dünün (1965) Brezilya'sı (dünün Türkiye'si de dahil) günümüz Türkiye'sinden çok çok geri bir ülkeydi. Her iki ülkede, bugün, uluslararası emperyalist pazarlarda pazar kapma mücadelesi veriyor. Türkiye bunu askeri olarak da yapıyor. Brezilya'nın ise, 1990’lardan sonra herhangi bir ülkeye askeri müdahalesi, komşularını askeri olarak tehdit ya da işgal etme gibi bir faaliyeti yoktur. Türkiye ise, 1974 Kıbrıs işgalini saymazsak, 1983'den beri (PKK gerekçesiyle) “sınır ötesi operasyon”lar yapmaktadır. Bu daha sonraları kapsamlı işgallere dönüşmüştür.
Yani, RMM'nin alt emperyalist Brezilya'sı ile bizim romantik analizcilerin “alt emperyalist Türkiye”si arasında, dün ve bugün açısından, ekonomik, finasal, politik, askeri ve dış pazarlara açılma açısından nitelik bir fark vardır. Bu fark görülmediği için, doğmatik analizde direnmeye devam ediyorlar. ***
devam edecek:
4- Troçkizmin “Alt Emperyalizm” Teorisi?
1Jurnal of Latin American Studies. Www.cambridge.org/core/journals-of-latin-american-studies/article/abs/itaipus-forgotten-history-the-1965-brezilparaguay-border-crisis-and-the-newgeopolitics-of-the-southern-cone/ pdf.
2https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/27c486e9-c0be-445c-86da-c20ac30dbb1d/UYP_Gelismeler.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-27c486e9-c0be-445c-86da-c20ac30dbb1d-pNVSjcl
3https://ozgurorhangazi.com/2025/01/20/sermaye-kacisi/
4”Türkiye Brüt Dış Borç Stoku”, 30 Eylül 2025 tarihi itibarıyla 564,9 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiş olup stokun milli gelire oranı ise yüzde 36,7 olmuştur. Aynı tarihte, “Türkiye Net Dış Borç Stoku” ise 279,4 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiş olup stokun milli gelire oranı yüzde 18,2 olmuştur. „ www.hmb.gov.tr/duyuru/30-eylul-2025-tarihi-itibariyla-turkiye-brut-ve-net-dis-borc-stoku
5TOBB: „Türk markaları, çoğu Asya Pasifik ülkelerinde olmak üzere yurt dışında 50 milyar dolarlık üretim yaptırıp dünyaya satıyor. Bu söylediğim rakamın içinde yurt dışında ürettirilip Türkiye’ye ithal edilenler yok.“ https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/turk-markalari-yurtdisinda-50-milyar-dolarlik-uretim-yaptirip-dunyaya-satiyor/880978
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder